< Powrót

Jaka jest rola diety w chorobie nowotworowej

Jaka jest rola diety w chorobie nowotworowej? Prawidłowa dieta dostarcza energii i wszystkich składników odżywczych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu oraz błonnik pokarmowy. Odpowiednie odżywianie jest bardzo ważne dla ludzi zdrowych, a jeszcze ważniejsze podczas choroby. Postępowanie dietetyczne to ważny element wspomagający terapię przeciwnowotworową. Choroba nowotworowa niesie ryzyko rozwoju kacheksji nowotworowej czyli wyniszczenia organizmu. Składa się na nią brak łaknienia (brak odczucia głodu i brak apetytu), ubytek masy ciała, zaburzenia metaboliczne (np. problemy z wchłanianiem) i stan zapalny. W rezultacie chory nie tylko traci cenne zapasy substancji odżywczych, ale też nie dostarcza odpowiednich ilości energii i białka, w wyniku czego szybko traci na wadze. Zależnie od rodzaju nowotworu ubytek masy ciała dotyczy od 30% do ponad 80% chorych. Związany z tym nieprawidłowy stan odżywienia powoduje często obniżenie jakości życia, zmniejszenie aktywności, częstsze występowanie skutków ubocznych leczenia, a także sprawia, iż stosowane leczenie jest mniej skuteczne. Ze względu na złożoność chorób nowotworowych nie ma jednej uniwersalnej diety dla wszystkich chorych. Powinna być ona ustalana indywidualnie, z uwzględnieniem potrzeb danej osoby – tylko wówczas będzie można osiągnąć pożądane efekty w postaci wzmocnienia układu immunologicznego, zwiększenia skuteczności leczenia, a nawet ochrony przed przerzutami. Jakich składników pokarmowych potrzebujemy szczególnie w czasie leczenia i po leczeniu? Najważniejszym celem diety w chorobie nowotworowej jest dostarczenie odpowiedniej ilości energii i białka, aby wspomóc regenerację organizmu. Chory powinien spożywać nawet 6 – 8 małych posiłków dziennie. Warzywa i owoce są źródłem przeciwutleniaczy i błonnika, a także witamin, składników mineralnych i bioflawonoidów, dlatego należy jeść co najmniej 500g tych produktów dziennie. Błonnik znajduje się także w pełnoziarnistym pieczywie, makaronach, kaszach i brązowym ryżu. Warto dodawać do potraw oleje roślinne – np. rzepakowy, lniany, oliwę z oliwek. Nie tylko zwiększą kaloryczność posiłku, ale dostarczą nienasyconych kwasów tłuszczowych, które mają zdolność łagodzenia stanów zapalnych i przeciwdziałają utracie masy ciała. Znajdziemy je również w orzechach i nasionach, np. słonecznika. Źródłem pełnowartościowego białka, a więc dostarczającego wszystkich aminokwasów egzogennych (których organizm nie potrafi sam wytworzyć), powinno być chude mięso, ryby, jaja i rośliny strączkowe (o ile chory je toleruje). Spośród wymienionych produktów szczególną uwagę należy zwrócić na ryby. Oprócz wspomnianych wcześniej olejów, orzechów i nasion, stanowią kolejne cenne źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych omega -3. Zalecane jest spożywanie co najmniej dwóch porcji ryb morskich w tygodniu. Warto również urozmaicić dietę o produkty mleczne, zwłaszcza jogurty, twarogi czy kefiry – wpływają one korzystnie na stan flory jelitowej, co zapewnia prawidłowe trawienie i wchłanianie substancji odżywczych z pożywienia, a także zwiększa odporność organizmu. Ważne jest także wypijanie odpowiedniej ilości płynów (zwłaszcza wody, herbat ziołowych i owocowych), co pozwoli uniknąć stanów odwodnienia oraz pomoże w usunięciu toksyn z organizmu. Jakich składników należy unikać? W większości nowotworów chorym zalecana jest dieta lekkostrawna, wysokoenergetyczna i bogata w pełnowartościowe białko. Wyjątkiem są m. in. nowotwory piersi i jajników, w których zastosowana terapia może powodować niekontrolowane tycie, dlatego pacjentkom zaleca się wówczas dietę ubogoenergetyczną. W nowotworach układu pokarmowego, które znacznie pogarszają jego funkcjonowanie, również należy przestrzegać kilku dodatkowych zasad. W przypadku nowotworów żołądka wskazane jest unikanie potraw drażniących śluzówkę, np. pikantnych, gorących, bardzo twardych. Gdy chorujemy na nowotwór jelita grubego, należy ograniczyć spożycie błonnika i potraw wzdymających, np. warzyw kapustnych i roślin strączkowych (grochu, fasoli, soi, soczewicy). W tym przypadku warto również pamiętać o obieraniu owoców i warzyw ze skórki oraz usuwaniu pestek. Należy pamiętać, że każdy pacjent wymaga indywidualnego postępowania dietetycznego, uwzględniającego m.in. rodzaj choroby nowotworowej, choroby współtowarzyszące oraz rodzaj leczenia. U wszystkich chorych korzystne może być ograniczenie ilości spożywanej soli, gdyż jej nadmiar wiąże się z ryzykiem wystąpienia nadciśnienia tętniczego oraz uszkadza śluzówkę żołądka, a także ostrych przypraw – chilli, pieprzu czy curry. Niewskazane jest stosowanie gotowych mieszanek przypraw ze względu na zawartość glutaminianu sodu oraz spożywanie wysokoprzetworzonych produktów, w tym wędlin, konserw mięsnych i rybnych. Dobrze jest ograniczyć spożywanie tłuszczów nasyconych, obecnych zwłaszcza w tłuszczach zwierzęcych (smalcu, łoju). Warto także zmniejszyć ilość spożywanych słodyczy i cukru (również poprzez wybór niesłodzonych soków, jogurtów owocowych itp.). Bezwzględnie należy unikać potraw smażonych – dozwolone są produkty gotowane, gotowane na parze, duszone, pieczone na ruszcie bez tłuszczu, a także, w większości przypadków, surowe warzywa i owoce. Konieczna jest również rezygnacja z picia alkoholu i palenia papierosów. Czy prawidłowa dieta może doprowadzić do wyleczenia choroby? Stosowana w chorobie nowotworowej dieta ma na celu wspomaganie leczenia i zapobieganie niedożywieniu. Może ona poprawić odporność organizmu, ograniczyć występowanie skutków ubocznych terapii, a także poprawić skuteczność stosowanych leków, dzięki czemu chory szybciej wróci do zdrowia. Odpowiednie postępowanie dietetyczne jest częścią terapii, ale nigdy nie zastąpi konwencjonalnych metod leczenia. Czy raka można "zagłodzić" ? Absolutnie nie. To prawda, że komórki nowotworowe wykorzystują składniki pokarmowe do wzrostu, jednakże te same substancje odżywcze są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania wszystkich innych komórek organizmu. Głodówki, diety wykluczające węglowodany czy białko oraz jadłospisy zbudowane wyłącznie z warzyw i owoców powodują rozwój niedożywienia, które pogarsza jakość życia, jest niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu, nasila wystąpienie działań niepożądanych leczenia, a czasami zmusza do jego przerwania. Czy w trakcie leczenia i po jego zakończeniu należy spożywać więcej witamin i minerałów? Podczas choroby wchłanianie różnych substancji w jelicie jest zaburzone. Bez przeprowadzenia odpowiednich badań trudno ustalić, czy podaż witamin i minerałów z dietą jest odpowiednia. Tylko po ich wykonaniu można określić, czy chory wymaga suplementacji. Zapotrzebowanie na witaminy i minerały jest uzależnione od stanu ogólnego pacjenta, rodzaju nowotworu, chorób współistniejących, stosowanej terapii. W zależności od tych czynników lekarz lub dietetyk może zalecić stosowanie preparatów witamin A, B1, B2, B12, B6, C, manganu, magnezu, żelaza czy bogatego w witaminy i nienasycone kwasy tłuszczowe tranu. Nie zaleca się dodatkowej suplementacji diety bez konsultacji ze specjalistą. Co to są bioflawonoidy? Są to naturalnie występujące w roślinach substancje chemiczne. Obecnie zalicza się do nich ponad 4000 związków! W roślinach pełnią zwykle rolę barwników, chronią je przed szkodliwym działaniem słońca, grzybami i owadami. Dostarczane z dietą bioflawonoidy są dla człowieka antyoksydantami (zwalczają wolne rodniki), rozkurczają naczynia krwionośne, usprawniają krążenie, obniżają ciśnienie tętnicze, działają przeciwalergicznie i przeciwnowotworowo, oraz wywierają mnóstwo innych pozytywnych efektów na zdrowie. Ich źródłem są m. in. owoce (zwłaszcza w kolorze czerwonym), warzywa (zielona sałata, pomidory, brokuły, papryka), kasza gryczana, herbata czy czerwone wino. Produkty bogate w bioflawonoidy powinny znajdować się w jadłospisach osób zdrowych i chorych. Czy problemy z odżywianiem mogą być efektem ubocznym leczenia? Niestety, pomimo wielkiego postępu w leczeniu nowotworów często jest ono przyczyną problemów z odżywianiem. Stosowana radioterapia może oddziaływać nie tylko na komórki nowotworowe, ale też na komórki otaczające guz. Stąd radioterapia w obrębie głowy skutkuje często suchością w jamie ustnej czy zaburzeniami smaku, a naświetlanie brzucha i miednicy doprowadza do biegunki. Chemioterapia również nie oddziałuje wybiórczo na komórki nowotworowe, ale na cały organizm. Może powodować uszkodzenia błony śluzowej, nudności, wymioty, biegunki, zaparcia. Chory może odczuwać niechęć do jedzenia, a nawet jadłowstręt. Konieczne jest wówczas stosowanie indywidualnie opracowanej diety, odpowiadającej potrzebom chorego. Jakie problemy z odżywianiem powoduje leczenie chirurgiczne? Szczególny wpływ na stan odżywienia pacjenta mają zabiegi chirurgiczne w obrębie przewodu pokarmowego, zwłaszcza takie, które obejmują resekcję, czyli usunięcie części bądź całego narządu (np. fragmentu żołądka lub jelit). Wymienione operacje ograniczają zdolność do trawienia i wchłaniania pokarmów przez chorego. Również operacje w obrębie jamy ustnej i gardła źle wpływają na możliwości przyjmowania pokarmu, m.in. ze względu na występujący ból i rany. W zależności od potrzeb pacjentowi zalecana jest wówczas dieta płynna lub półpłynna, stosowana tak długo, jak to konieczne. Niekiedy obserwuje się także reakcje nadwrażliwości na leki stosowane do znieczuleń podczas operacji, przez co po wybudzeniu pacjent może skarżyć się na nudności, wymioty lub biegunki. Jakie problemy z odżywianiem powoduje radioterapia? W zależności od umiejscowienia nowotworu, radioterapia może wywołać takie skutki uboczne, jak utrata apetytu, nudności, wymioty, biegunki, zmiany smaku i węchu, uczucie suchości w ustach, ból w jamie ustnej, problemy z przełykaniem pokarmu, podrażnienie błon śluzowych jamy ustnej, języka i gardła, zaburzenia trawienia i wchłaniania. Wszystko to wpływa negatywnie na stan odżywienia pacjenta. Konieczna jest wówczas odpowiednia modyfikacja diety, tak aby zapobiec wystąpieniu tych objawów, zmniejszyć ich nasilenie, a także poprawić stan ogólny chorego. Niekiedy dochodzi do poparzeń narządów, np. przełyku bądź jamy ustnej, co skutkuje utrudnionym przyjmowaniem pokarmów. Wówczas wskazane jest stosowanie diety półpłynnej lub enteralnej, czyli z wprowadzeniem zgłębnika bezpośrednio do żołądka. Niekiedy na skutek radioterapii pojawia się tymczasowa nietolerancja laktozy. Aby usunąć jej objawy konieczne jest wyeliminowanie mleka krowiego, koziego i owczego z diety, a w wyjątkowych przypadkach także ich przetworów (serów, jogurtów itd.). Rezygnacja z mleka i jego przetworów ma charakter czasowy i zawsze warto skonsultować ją z dietetykiem lub lekarzem. Alternatywą dla mlek zwierzęcych są bezlaktozowe mleka roślinne – sojowe, migdałowe, ryżowe. Jakie problemy z odżywianiem powoduje chemioterapia? Chemioterapia wywołuje podobne skutki uboczne, jak inne metody leczenia, a więc nudności, wymioty, biegunki, zaparcia, utratę apetytu, suchość w jamie ustnej, owrzodzenia i bóle jamy ustnej. Aby uniknąć ich wystąpieniu, kolejne dawki chemioterapeutyków podaje się w ustalonych odstępach czasu, a przed podaniem leku stosuje się środki przeciwwymiotne. Podczas chemioterapii korzystne jest spożywanie dużej ilości płynów, aby uniknąć zaburzeń wodno – elektrolitowych. Dla chorych problemem jest także zmiana odczuwania smaków, przez co potrawy wydają się być bez smaku, zbyt słone lub zbyt słodkie, a nawet mają posmak metaliczny. Pomóc w tym przypadku może zróżnicowanie diety, stosowanie ziół i przypraw, odpowiednie metody przyrządzania posiłków (np. gotowanie, gotowanie na parze, pieczenie na ruszcie). Jakie problemy z odżywianiem powoduje immunoterapia? Immunoterapia w leczeniu nowotworów polega na wykorzystaniu mechanizmów układu odpornościowego do eliminacji komórek nowotworowych. W tym celu podaje się choremu preparaty białek, które pobudzają układ odpornościowy do produkcji przeciwciał przeciw komórkom nowotworowym, dzięki czemu limfocyty atakują tylko komórki guza, pozostawiając zdrowe tkanki nietknięte. Immunoterapia stosowana jest w leczeniu nowotworów piersi, jelita grubego, nerek, czerniaka, chłoniaków, szpiczaków i białaczek. Efektem ubocznym tego rodzaju terapii, w zależności od zastosowanego środka, może być wystąpienie objawów grypopodobnych, wzrost masy ciała, jadłowstręt, wymioty, nudności, zaburzenia pracy serca, drgawki, gorączka, bóle głowy, zmęczenie, wysypka. Jak sobie radzić z efektami ubocznymi leczenia wpływającymi na odżywianie? Ból jamy ustnej i gardła Jeśli podczas leczenia lub po jego zakończeniu odczuwany jest ból jamy ustnej, dziąseł i gardła, warto skonsultować się z lekarzem – zaleci on odpowiedni środki przeciwbólowe. Warto też poprosić o pomoc stomatologa, który podpowie, jak odpowiednio dbać o higienę jamy ustnej podczas leczenia. Ponadto należy uwzględnić kilka wskazówek żywieniowych, dzięki którym jedzenie stanie się łatwiejsze. Po pierwsze, trzeba wyeliminować z diety produkty twarde i drażniące (surowe warzywa, grzanki, krakersy), produkty ostre, słone i kwaśne, (owoce cytrusowe i produkowane z nich soki, soki i sosy pomidorowe, keczup, ostre przyprawy), a także napoje alkoholowe i produkty zawierające alkohol (np. cukierki z nadzieniem alkoholowym, płyny do płukania ust). Po drugie, warto sięgnąć po produkty miękkie, łatwe do przełknięcia – takie jak mleko i przetwory mleczne, sery twarogowe, miękkie owoce (banany, morele, arbuzy, melon), gotowane ziemniaki i makarony, gotowane warzywa (najlepiej w postaci puree), gotowane i rozdrobnione mięso (drobno pokrojone lub zmiksowane), jajecznica, kremy, galaretki, budynie i kisiele. Podczas przygotowania potraw warto zwrócić uwagę, aby produkty były dobrze ugotowane (a nawet rozgotowane, np. ryż) i odpowiednio rozdrobnione (za pomocą blendera można rozdrobnić np. owoce, warzywa i mięso). Gotowe potrawy można polać sosem lub oliwą z oliwek, co ułatwi ich przełknięcie. Spożywane posiłki nie powinny być gorące, gdyż ciepło podrażnia błonę śluzową jamy ustnej i gardła. Najlepiej, jeśli będą w temperaturze pokojowej. W wyjątkowych sytuacjach pomocne może okazać się picie napojów przez słonkę. Zmniejszyć ból pomoże także ssanie kostek lodu , jedzenie lodów i płukanie jamy ustnej chłodnymi naparami ziołowymi (z rumianku, szałwii, kory dębu) Zmiany smaku i węchu Jest to jeden z najczęstszych efektów ubocznych, z którymi borykają się chorzy na raka. Na skutek chemioterapii uszkodzeniu ulegają kubki smakowe, przez co jedzenie wydaje się bez smaku, a chory w rezultacie traci apetyt. Na szczęście zmiany te są tymczasowe – ustępują zwykle w kilka tygodni po zakończeniu leczenia. Stosunkowo często pacjenci skarżą się na metaliczny posmak po spożyciu mięsa lub innych produktów bogatobiałkowych (przetwory mleczne, ryby, jaja). Ponieważ są to bardzo cenne składniki diety, lepiej jest z nich nie rezygnować. Pomocne mogą okazać się zioła, przyprawy, sok z cytryny, sok z ananasa, a także sosy warzywne i owocowe (z borówek, porzeczek). Ich dodatek neutralizuje nieprzyjemny, metaliczny posmak. Sztućce metalowe można zastąpić plastikowymi, a między posiłkami dobrze jest sięgać po miętowe gumy do żucia. Inną kwestią związaną z zaburzeniami smaku i węchu jest nadwrażliwość na zapachy. Jeśli wystąpi, pacjent powinien unikać przebywania w kuchni podczas gotowania, można też uruchomić wentylator lub otworzyć okno, aby zmniejszyć intensywność zapachów. Lepiej jest spożywać potrawy zimne – dzięki temu są mniej aromatyczne, a ich smak wydaje się być intensywniejszy. Suchość w jamie ustnej Ten przykry objaw jest zwykle skutkiem uszkodzenia ślinianek, dużego odwodnienia lub niedożywienia. Suchość w jamie ustnej nie tylko wpływa negatywnie na komfort spożywania posiłków, ale też utrudnia przełykanie i trawienie oraz sprzyja powstawaniu próchnicy zębów. Zwykle ustępuje w kilka tygodni po zakończeniu chemioterapii, kilka do kilkunastu miesięcy po zakończeniu radioterapii. Bardzo ważna jest wówczas prawidłowa higiena zębów i dziąseł oraz picie wody – ok. 2 litrów dziennie, małymi łykami lub przez słomkę. W diecie można uwzględnić duże ilości potraw mokrych – zup, przecierów, sosów, puree. Pomocne bywa ssanie landrynek lub lizaków oraz żucie gumy (ze względu na ryzyko zakażeń i próchnicy lepiej sięgać po produkty bezcukrowe). Można też na 15 minut przed planowanym posiłkiem wypić pół szklanki wody z sokiem z cytryny, co pobudzi ślinianki do pracy. Należy unikać picia mocnej kawy i herbaty, napojów gazowanych i słodzonych oraz zrezygnować z jedzenia słonych przekąsek (paluszki, chipsy, precle, krakersy), chrupkiego pieczywa, ryżu, surowych warzyw, mocno wypieczonego mięsa. Oczywiście zabronione są papierosy i alkohol (także w postaci płynu do płukania ust). Jeżeli wymienione powyżej wskazówki okażą się nieskuteczne, warto skonsultować się z lekarzem lub stomatologiem, który może zalecić stosowanie leków stymulujących wydzielanie śliny. Mdłości i wymioty Zazwyczaj u pacjentów stosuje się leki przeciwwymiotne, jeszcze przed rozpoczęciem serii naświetlań lub wlewów dożylnych. Przez 24 godziny po radio- lub chemioterapii należy spożywać potrawy lekkostrawne, unikać smażenia i dużych ilości tłuszczu. Zalecana jest rezygnacja z potraw pikantnych i nadmiernie słodkich. Pomocne jest spożywanie zimnych potraw (zup, przecierów, soków), które mają mniej intensywny zapach i tym samym mniej podrażniają narząd powonienia. Zaleca się też picie dużych ilości wody, w małych porcjach. Dla urozmaicenia można do niej dodawać odrobinę imbiru, mięty czy soku z cytryny. Dobrze tolerowane w tym okresie są również soki jabłkowe i winogronowe, rozcieńczone soki owocowe, galaretki, mus z jabłek. Napoje należy spożywać między posiłkami, a nie w ich trakcie. Warto zadbać, aby chory jadł posiłki w pozycji siedzącej, w miłej atmosferze, najlepiej z bliskimi. Po posiłku należy znaleźć czas na odpoczynek, również w pozycji siedzącej. Bezpośrednio po posiłku nie należy się kłaść, gdyż pozycja leżąca sprzyja cofaniu się pokarmów z żołądka. Należy unikać pomieszczeń, do których przedostają się kuchenne zapachy. Ważne jest również dbanie o higienę – częste mycie rąk, dokładne mycie naczyń i sztućców, a także przyrządów kuchennych – desek do krojenia, noży, garnków, misek itp. Wszystkie spożywane posiłki powinny być świeże – nie przygotowuje się potraw na zapas i nie odgrzewa, gdyż wpływa to negatywnie na ich wartość odżywczą. Niektórym osobom może pomóc ssanie cukierków miętowych bądź zapach suszonej skórki pomarańczy. Niechęć do jedzenia i brak apetytu Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz osłabienie towarzyszące chorobie sprzyjają zniechęceniu do spożywania posiłków. Jeśli pacjent odczuwa niechęć do jakiegoś produktu – można wyeliminować go z diety, pamiętając, aby w zamian zastąpić go innym produktem o podobnych walorach odżywczych (np. mięso wieprzowe zastąpić drobiem, rybami lub warzywami strączkowymi). Aby dostarczyć odpowiednią ilość energii i substancji odżywczych, pacjent powinien spożywać kilka małych posiłków dziennie oraz wybierać potrawy silniej przyprawione, o zdecydowanym smaku. Pomocne jest spożywanie dużej ilości płynów. Ważny jest także sposób podania posiłku – ładnie wyglądające, urozmaicone, estetycznie podane dania bardziej zachęcają do ich zjedzenia. Biegunki Biegunka charakteryzuje się zwiększonym wydalaniem stolca powyżej 3 razy w ciągu doby, przez co najmniej trzy dni. Zwykle kał przyjmuje konsystencję płynną lub półpłynną, niekiedy zawiera także krew lub śluz. Długotrwała biegunka jest niebezpieczna dla zdrowia – prowadzi do odwodnienia oraz utraty ważnych elektrolitów (sodu i potasu). W przypadku jej wystąpienia lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwbiegunkowych. Ich działanie należy wzmocnić poprzez stosowanie odpowiedniej diety. Zaleca się rezygnację z pikantnych, ostrych potraw, spożywanie kilku małych posiłków dziennie, picie znacznych ilości chłodnych płynów (woda, herabta, soki klarowne), małymi łykami. Dozwolone jest spożywanie czerstwego, pszennego pieczywa, gotowanych ryb, białego ryżu, jaj, drobno startych surowych jabłek, bananów, moreli, jogurtów, gotowanej marchwi i dynię. Przeciwwskazane są produkty bogate w błonnik (pełnoziarniste produkty zbożowe, suszone owoce, surowe warzywa), wzdymające (czosnek, cebula, kapusta, strączkowe), kawa oraz mleko. Zaleca się również rezygnację z produktów zawierających sorbitol (m.in. gumy do żucia, produkty bezcukrowe, dżemy, galaretki). Jeżeli przyczyną biegunki jest nietolerancja laktozy, z diety należy wyeliminować wszystkie przetwory mleczne oraz tzw. ukryte źródła laktozy (słodycze, pieczywo, margaryny). Zaparcia Picie dużej ilości płynów jest zalecane przy wielu dolegliwościach związanych z chorobą nowotworową, jednak w przypadku zwalczania zaparć ma szczególne znaczenie. W przeciwieństwie do leczenia biegunki należy spożywać produkty bogate w błonnik, który ma za zadanie pobudzić jelita do pracy. Błonnik działa jedynie w obecności wody. Pod jej wpływem pęcznieje, przyjmuje inną formę, podrażnia ściany jelit, poprawia ich ukrwienie i stymuluje perystaltykę. Źródłami tej substancji są pełnoziarniste pieczywo i makarony, grube kasze, brązowy ryż, surowe warzywa i owoce, otręby. Naturalnymi środkami przeczyszczającymi są suszone śliwki, rodzynki, figi, czarne porzeczki i daktyle – przy występującej tendencji do zaparć należy je jeść rano, na czczo. Do potraw można także dodać grubo zmielone siemię lniane. Warto sięgać również po fermentowane produkty mleczne – jogurty, kefiry i maślanki. Należy unikać produktów zapierających – białego ryżu, bananów, gotowanej marchwi, czekolady, jasnego pieczywa. Jeśli zmiana diety nie pomaga, konieczne może być zastosowanie leków przeczyszczających, lewatywy lub czopków glicerynowych. Jak zwalczyć nieprzyjemny zapach z ust? Ten przykry objaw nie tylko jest efektem niewłaściwej higieny, ale bywa objawem wielu chorób. Tak jest w przypadku chorób nowotworowych układu pokarmowego i oddechowego, takich jak rak krtani, płuc, przełyku czy żołądka. Może się także rozwinąć w przypadku wywołanej terapią suchości w jamie ustnej, gdy ślina nie chroni zębów przed powstawaniem płytki nazębnej i próchnicy. W walce z halitozą, bo tak nazywa się to nieprzyjemne zjawisko, może pomóc właściwa higiena jamy ustnej (dokładne szczotkowanie zębów i języka, płukanie, nitkowanie), żucie bezcukrowych gum miętowych, stosowanie odświeżaczy do ust, ssanie pastylek o właściwościach antybakteryjnych. Czasami pomocne jest zjedzenie jabłka lub pomarańczy, które pobudzą gruczoły ślinowe do pracy, oraz picie zielonej herbaty, zawierającej polifenole zwalczające bakterie. Należy pić więcej wody – często i małymi łyczkami, można dodać do niej sok z cytryny czy posiekaną natkę pietruszki. Koniecznie trzeba też zrezygnować z palenia papierosów i picia alkoholu. Co to jest dumping poposiłkowy? Jak sobie z nim radzić? Inne nazwy tego zjawiska to zespół poposiłkowy czy zespół poresekcyjny. Jest to zespół objawów związanych z nadmiernie szybkim przemieszczaniem pokarmu z żołądka do jelita cienkiego. Dumping poposiłkowy to najczęstsze zaburzenie występujące po operacjach w obrębie żołądka (np. przy nowotworze tego narządu). W zależności od rozległości operacji dotyka od 5 do 20% chorych. Wyróżnia się wczesny i późny zespół poposiłkowy. Objawy wczesnego zespołu poresekcyjnego pojawiają się już 15 – 60 minut po posiłku i obejmują biegunki, bóle brzucha, nudności, wymioty. Późny zespół poresekcyjny występuje 2 – 4 godziny po posiłku i obejmuje osłabienie, poty, głód i niepokój. W leczeniu dumpingu pomocna jest zmiana sposobu odżywiania oraz leczenie farmakologiczne. Spośród modyfikacji dietetycznych, które pomogą zwalczyć objawy dumping syndrome, najważniejsze to: Wprowadzenie częstych, ale mniejszych objętościowo posiłków Ograniczenie pokarmów stałych i zastąpienie ich mielonymi Ograniczenie słodyczy, ciasteczek, soków, cukru i węglowodanów prostych Zwiększenie spożycia produktów zawierających błonnik rozpuszczalny – jabłka, gruszki, buraki, marchew Zwiększenie ilości tłuszczu w diecie np. masła, oliwy z oliwek, olejów roślinnych Ograniczenie spożywania napojów do posiłków. Po płyny sięgaj 30-60minut przed lub po posiłku. Wykluczenie z diety mleka i produktów mlecznych (o ile są przyczyną dolegliwości). Co robić gdy przybieramy na wadze w czasie leczenia? Przyczyną tycia podczas leczenia może być zastosowana metoda – przyrost masy ciała może być skutkiem stosowania sterydów, immuno- i hormonoterapii. Warto ustalić, czy przybieranie na wadze jest efektem przyrostu masy mięśniowej, tłuszczowej czy zatrzymywaniem wody przez organizm. Należy też zwrócić uwagę na utrzymanie prawidłowego wskaźnika masy ciała (BMI). Nadwaga i otyłość to nie tylko czynniki ryzyka zachorowania na nowotwór, ale też czynniki zmniejszające skuteczność terapii oraz zmuszające do przyjmowania większych dawek leków. Badania dowodzą, że nadmierna masa ciała przyczynia się także do wzrostu ryzyka wystąpienia przerzutów i nawrotu choroby po zakończeniu leczenia. W przypadku wzrostu masy ciała najważniejsze jest ustalenie przyczyny tycia. Podczas stosowania sterydów niekiedy dochodzi do zjawiska insulinooporności, czynnika ryzyka cukrzycy typu 2. Konieczne jest przeprowadzenie badań krwi, aby wykluczyć tę możliwość. Niewskazane jest stosowanie środków i diet odchudzających bez konsultacji z lekarzem lub dietetykiem. Jakie zmiany w diecie powinna wprowadzić osoba z niedokrwistością? Niedokrwistość, czyli stężenie hemoglobiny we krwi poniżej wartości referencyjnych, stosunkowo często towarzyszy chorobie nowotworowej. Szacuje się, że dotyczy od 10 do 40% pacjentów. Ze względu na duże ryzyko jej wystąpienia zaleca się, aby każdy pacjent przed rozpoczęciem leczenia onkologiczne dostosował się do kilku zaleceń dietetycznych. Należy zadbać o to, aby dieta była jak najbardziej urozmaicona i pełnowartościowa. Należy w niej uwzględnić źródła kwasu foliowego (ciemnozielone warzywa, rośliny strączkowe, awokado, pomarańcza, drożdże), witaminy B12 (chude mięso, ryby, produkty mleczne), witaminy C (świeże warzywa i owoce) i żelaza (czerwone mięso, nasiona roślin strączkowych, kapusta, szpinak, buraki) oraz wszystkich innych składników odżywczych. Ważne jest ograniczenie spożywania kawy i herbaty, szczególnie w czasie posiłków lub bezpośrednio po zakończeniu konsumpcji. Czy spadek wagi oznacza rozwój choroby? Nagłe, nieuzasadnione zmniejszenie masy ciała jest często pierwszym objawem choroby nowotworowej. Jednak na tej podstawie nie należy wyciągać wniosków ani stawiać diagnozy. Spadek masy ciała może się wiązać z wieloma innymi schorzeniami, takimi jak nadczynność tarczycy, cukrzyca, zapalenie trzustki, choroby zapalne jelit, niedrożność dróg żółciowych, infekcje czy zakażenia pasożytnicze. Często chudnięcie jest spowodowane nadmiernym stresem bądź niewłaściwą dietą. Jeśli spadek masy ciała w ciągu 6 miesięcy wynosi ponad 10% w stosunku do normalnej wagi, należy skontaktować się z lekarzem. Jak samemu przygotowywać posiłki w czasie choroby? Choroba nowotworowa i jej leczenie często prowadzą do silnego zmęczenia u pacjentów, dlatego warto wyposażyć kuchnię w sprzęty ułatwiające przygotowanie posiłków. Mogą to być nieduże, lekkie garnki i rondle do przygotowania potraw dla jednej osoby, naczynia do gotowania na parze lub szybkowary, łatwe do zmywania deski do krojenia i inne utensylia, waga kuchenna i miarka do płynów. Niezastąpiony będzie także dobry blender lub mikser i sokowirówka. Najlepiej, by naczynia i przyrządy były wykonane ze stali nierdzewnej i szkła żaroodpornego, które zapewnią właściwą jakość przyrządzonych dań i przy okazji są łatwe do czyszczenia. Nie wolno używać zniszczonych, porysowanych naczyń teflonowych, gdyż kontakt żywności ze zniszczoną powierzchnią teflonową przyczynia się do wytwarzania związków kancerogennych (powodujących raka). Niewskazane są także garnki emaliowane, gdyż powłoka łatwo odpryskuje, a kontakt żywności ze znajdującym się pod nią żelazem niszczy witaminę C. Należy pamiętać, aby posiłki były zawsze świeże – nie wolno gotować na zapas, odgrzewać, przechowywać gotowych dań. Potrawy powinny być one jak najbardziej urozmaicone i estetycznie podane. Mięso można zamarynować w ziołach, a następnie ugotować, ugotować na parze bądź upiec na ruszcie, a po przyrządzeniu w razie potrzeby drobno pokroić lub zmiksować. Te same zasady dotyczą warzyw i owoców – można je jeść gotowane lub gotowane na parze, duszone, w postaci puree lub surowe, o ile nie występują żadne dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Umyte i obrane warzywa należy włożyć do wrzącej wody, a pokroić dopiero po ugotowaniu, dzięki czemu zachowają jak najwięcej cennych witamin. Wodę od gotowania warzyw można przeznaczyć na bulion lub zupę. Ziemniaki, ryż, makaron wrzucamy do wrzącej wody i gotujemy do miękkości. Wodę od gotowania makaronu można wykorzystać jako zagęstnik do sosu. Ziemniaki obieramy tuż przed wrzuceniem do wrzątku – nie wolno przygotowywać ich wcześniej i trzymać w wodzie czy na powietrzu, gdyż znacznie obniża się w ten sposób zawartość witamin. Jogurty, maślankę, kefiry można wypijać same bądź zmiksowane z ziołami lub owocami, z dodatkiem miodu lub syropu owocowego. Lepiej kupować jogurty naturalne i samemu dodawać owoce – pokrojone lub w postaci musu. Można stosować wszelkiego rodzaju sosy i dipy, a także różnorodne przyprawy, o ile chory je toleruje. Przy okazji trzeba zaopatrzyć się w spory zapas dobrej jakościowo oliwy lub oleju, np. rzepakowego, lnianego itd. Należy spożywać kilka posiłków dziennie, a w przerwach wypijać duże ilości wody i niesłodzonych soków oraz jeść przekąski, np. suszone owoce, orzechy. Niezwykle ważne jest, aby dieta była urozmaicona i zawierała różnorodne produkty spożywcze. Nie należy jeść potraw smażonych, tłustych, pikantnych. Jak zwiększyć kaloryczność potraw? Ilość dostarczanych z pożywieniem kalorii, w zależności od płci i wieku, waha się pomiędzy 2000 a 2500kcal. W przypadku braku łaknienia połączonego z innymi efektami ubocznymi leczenia dostarczenie takiej ilości energii może być znacznie utrudnione. Aby zwiększyć kaloryczność posiłków chorego, można do porcji zupy czy innej potrawy dodać łyżkę oleju (np. rzepakowego, lnianego lub oliwy), drobno pokrojone kawałki mięsa, jajek lub sera, śmietanę, posiekane orzechy czy nasiona słonecznika albo dyni (można też zmiksować zupę wraz z dodatkami, dzięki czemu będą mniej wyczuwalne). Do twarożków i jogurtów warto dodać mleko w proszku, suszone owoce, nasiona, orzechy, miód. Mleko w proszku sprawdzi się także jako dodatek do zup, sosów, puree z warzyw, omletów. Pieczywo należy smarować masłem, herbatę czy kawę najlepiej słodzić miodem. Do różnych potraw można też dodać jajko – np. do sałatek czy past. Do surówek koniecznie należy dodać oliwę lub jogurt, a ugotowane warzywa polać oliwą. Można też sięgnąć po specjalne odżywki w proszku lub w płynie i stosować jako dodatek do potraw. Jak zwiększyć zawartość białka w potrawach? Białko jest podstawowym materiałem budulcowym ludzkiego organizmu. W procesie zapalnym, jakim jest choroba nowotworowa, dochodzi do wielu reakcji o charakterze katabolicznym, a więc polegających na spalaniu dostępnych zasobów – cukrów, tłuszczu i białka. To dlatego osoby chore gwałtownie chudną. Aby zapobiec niedożywieniu i poprawić skuteczność terapii, w diecie chorego powinna znaleźć się odpowiednia ilość pełnowartościowego białka. Jego źródłem jest chude mięso (drób, królik, cielęcina), ryby, jaja, mleko i przetwory mleczne, rośliny strączkowe, sery (także tofu). Warto rozważyć dodawanie tych produktów do potraw – np. pokrojone mięso do zup, jaja do sałatek lub na kanapki itd. Można też dodawać do różnych posiłków mleko w proszku (do zup, jogurtów, sosów i innych płynnych i półpłynnych dań). Czy korzystać z przekąsek? Warto korzystać z przekąsek, które oprócz głodu zaspokoją także inne potrzeby organizmu, np. zapotrzebowanie na witaminy. Jako takie przegryzki świetnie sprawdzą się suszone i świeże owoce, orzechy, nasiona słonecznika i dyni, ale też płatki typu musli lub granola – najlepiej przygotowane samodzielnie w domu, warzywa w różnej postaci, jogurty. Czy można używać cukru w chorobach nowotworowych? Używanie cukru, jedzenie ciastek, cukierków i innych słodyczy nie jest wskazane zarówno u osób chorych, jak i zdrowych. Należy pamiętać, iż duże ilości cukru znajdują się w owocach i owocach suszonych, a jego nadmiar w diecie prowadzi do rozwoju nadwagi i otyłości. Można rozważyć stosowanie miodu zamiast cukru do potraw i napojów. Ostatnio coraz bardziej popularny jest też ksylitol – naturalna substancja słodząca otrzymywana z drewna brzozy, o właściwościach bakteriobójczych, przeciwpróchniczych i przeciwgrzybicznych. Ksylitol jest mniej kaloryczny niż cukier biały, a dodatkowo nie powoduje gwałtownego skoku poziomu insuliny we krwi, a więc jest całkowicie bezpieczny dla diabetyków i nie przyczynia się do powstawania insulinooporności i cukrzycy u pozostałych osób. Ciekawą alternatywą dla cukru jest także stewia – roślina występująca naturalnie w Ameryce Południowej o naturalnie słodkich liściach. Na ich bazie produkowane są niektóre bezkaloryczne słodziki. Na czym polega dieta czystych płynów (płynna)? Jest to dieta stosowana zwykle przed zabiegami i operacjami w obrębie żołądka lub jelit, np. przed kolonoskopią. Może być także zalecona osobom, które cierpią z powodu problemów gastrycznych – mdłości, wymiotów, biegunek, a także rekonwalescentom tuż po operacji. Dieta ta zapewnia właściwe nawodnienie organizmu, dostarcza niewielkich ilości sodu i potasu, nie dostarcza jednak odpowiednich ilości witamin, minerałów i innych składników odżywczych, dlatego nie wolno stosować jej przez dłuższy czas. W diecie tej dozwolone jest picie wody, klarownych soków owocowych bez miąższu (np. jabłkowego, winogronowego), czystego bulionu warzywnego bez tłuszczu, galaretek, tak zwanych lodów wodnych, herbaty i kawy bez dodatku mleka czy śmietanki. Do herbaty można dodać sok z cytryny i cukier. Niekiedy dopuszczalne jest picie napojów izotonicznych i gazowanych. W przypadku chorób nowotworowych może być zalecona przed i/lub po operacji wycięcia guza, jednak zawsze jest prowadzona pod kontrolą lekarza lub dietetyka. Na czym polega dieta niskobłonnikowa? Dieta niskobłonnikowa inaczej nazywana jest dietą ubogoresztkową. Polega na ograniczeniu spożywania produktów bogatych w błonnik, zwłaszcza jego nierozpuszczalną frakcję. Jest zalecana osobom cierpiącym na biegunki, niektóre choroby przewodu pokarmowego, w przypadku zwężeń jelita (np. gdy występują guzy, polipy), a także po niektórych zabiegach operacyjnych. Ilość błonnika w dziennej diecie nie powinna przekraczać 15g. Dozwolone jest białe pieczywo (także biszkopty, herbatniki, tosty itp.), biały ryż i makaron, kleiki i zupy mleczne, przecierane zupy warzywne na słabych wywarach (ziemniaczana, marchewkowa, koperkowa), mleko i wszystkie produkty nabiałowe (również sery), pieczone jabłka bez skórki, mięso i ryby, masło i oleje, słodycze, soki i napoje owocowe bez miąższu, miód, syropy. Wskazane jest picie co najmniej 2 litrów wody dziennie. Nie wolno jeść surowych warzyw ani owoców, suszonych owoców, pełnoziarnistego pieczywa, orzechów, jogurtów z dużymi kawałkami owoców lub płatkami. Warzywa i owoce należy obrać ze skórki i pozbawić nasion/pestek. Należy pamiętać, aby nie panierować mięs, ryb ani warzyw. Na czym polega dieta niskokaloryczna? Jest to dieta stosowana najczęściej w celu schudnięcia. Zależnie od płci, dorosła osoba powinna codziennie dostarczać z pożywieniem ok. 2000 – 2500 kcal. W diecie niskokalorycznej dostarcza się o wiele mniej energii, zwykle na poziomie 1200 – 1800 kcal. W rezultacie, w dłuższym okresie czasu dochodzi do zmniejszenia masy ciała (a zwłaszcza zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie). W skrajnych przypadkach można zalecić dietę 800 kcal, jednak tylko wówczas, gdy pacjent cierpi na znaczną otyłość. Tak restrykcyjna dieta może być stosowana wyłącznie pod kontrolą specjalisty. Niekiedy dietę niskokaloryczną zaleca się osobom, które podczas terapii przeciwnowotworowej przybierają na wadze – wówczas celem diety jest ograniczenie przyrostu masy ciała z jednoczesnym dostarczeniem wszystkich składników odżywczych, mineralnych i witamin. Podczas tej diety konieczny jest nadzór lekarza lub dietetyka – niewłaściwe stosowanie się do zaleceń może skutkować zmęczeniem, zaparciami, mdłościami, wymiotami. Może też doprowadzić do powstania kamieni żółciowych. Dopuszczalne są wszelkie warzywa, niskokaloryczne owoce (np. truskawki, maliny, rabarbar, wiśnie, ananasy, grejpfruty), a także chude mleko i produkty mleczne. Nie wolno jeść suszonych owoców, bananów, winogron czy awokado. Z produktów zbożowych najlepiej wybierać pełnoziarniste (razowy chleb, bułki grahamki, brązowy ryż). Spośród mięs dozwolone są tylko chude gatunki, np. kurczak, indyk, cielęcina. Mięso i ryby można gotować, gotować na parze, piec na ruszcie lub w folii bez dodatku tłuszczu. Tłuszcz roślinny jest dozwolony w niewielkiej ilości jako dodatek do surówek i sałatek, natomiast tłuszcz pochodzenia zwierzęcego jest zakazany (masło, smalec itp.). Zrezygnować należy również z sosów oraz różnego rodzaju dodatków do potraw podnoszących ich kaloryczność – zasmażek, zaklepek, śmietany. Konieczna jest rezygnacja ze słodyczy, słodzenia herbaty czy kawy, wszelkich napojów i soków dostępnych w sklepach, zastępując je wodą i niesłodzoną herbatą, kawą, naparami ziołowymi i owocowymi. W diecie tej spożywa się 5 posiłków dziennie, w regularnych odstępach czasu, przy czym ostatni posiłek nie mniej niż 3 godziny przed snem. Co to jest anoreksja? Anorexia nervosa, zwana też jadłowstrętem psychicznym, należy do grupy tzw. chorób psychosomatycznych. Zwykle rozpoczyna się w młodym wieku (11 – 20 lat), a jej przyczyny są zróżnicowane – psychologiczne, społeczne, niekiedy biochemiczne. Choroba powoduje znaczne wyniszczenie organizmu, w skrajnych przypadkach prowadzące do śmierci (u ok. 10% chorych). W przebiegu chorób nowotworowych rozwija się inna forma anoreksji, cechująca się zmniejszeniem apetytu, ograniczeniem ilości przyjmowanych pokarmów oraz obniżeniem masy ciała. Dotyka ona 78% chorych w ostatnim roku choroby nowotworowej. W tym przypadku do przyczyn rozwoju anoreksji należy usytuowanie guza (np. guz w gardle lub przełyku utrudnia przełykanie), występujące na skutek terapii wymioty, nudności, zaburzenia smaku, zaparcia i biegunki, ból czy depresja. Wówczas chory zaczyna odczuwać niechęć do jedzenia, odmawia spożywania posiłków, a w rezultacie dochodzi do wyniszczenia organizmu i pogorszenia objawów. Leczenie polega na interwencji chirurgicznej (np. usunięcie guzów z jamy ustnej), farmakologicznej (leki przeciwbólowe i pobudzające apetyt), psychologicznej (leczenie depresji, wsparcie w walce z chorobą) i dietetycznej (odpowiednie żywienie). Celem leczenia jest zapobieganie skrajnemu niedożywieniu i wyniszczeniu organizmu oraz poprawa jakości życia pacjenta. Na czym polega żywienie enteralne? Żywienie enteralne polega na podawaniu odpowiednich mieszanek żywieniowych bezpośrednio do żołądka (żywienie dożołądkowe) lub jelit (żywienie dojelitowe) poprzez założoną przez nos sondę. Jeśli taki rodzaj żywienia jest konieczny przez wiele lat, pokarm jest podawany przez specjalnie utworzony otwór w powłokach brzusznych. W żywieniu enteralnym stosuje się gotowe do użytku specjalistyczne mieszanki, dostarczające choremu wszystkich składników odżywczych i mineralnych oraz witamin w optymalnych proporcjach. Stosowane jest u osób, które mają znacznie ograniczone możliwości trawienia i wchłaniania pokarmu, oraz u osób chorych neurologicznie, niezdolnych do samodzielnego przyjmowania pokarmów. Czym jest żywienie dożylne? Zwane też żywieniem pozajelitowym lub parenteralnym. Jest to jedna z form leczenia żywieniowego, polegająca na dostarczaniu podstawowych składników odżywczych (węglowodanów, białek, tłuszczów), witamin i składników mineralnych drogą dożylną – poprzez żyły obwodowe (np. wkłucie wenflonu w przedramię) lub żyłę główną (założenie specjalnego cewnika), a więc bezpośrednio do krwi, z pominięciem przewodu pokarmowego. Żywienie dożylne jest stosowane, gdy nie jest możliwe normalne dostarczanie pokarmu (tj. drogą doustną). Dzieje się tak zwłaszcza w chorobach uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego: rozległych poparzeniach jamy ustnej, przełyku i innych narządów, niedrożności przewodu pokarmowego, przetokach, zespole jelita krótkiego, zaburzeniach wchłaniania jelitowego, chorobie Leśniowskiego – Crohna, w okresie okołooperacyjnym u chorych niedożywionych, a także czasami podczas chemio- i radioterapii. Ten rodzaj żywienia stosowany jest zarówno w szpitalach, jak i w warunkach domowych. Czym jest stomia i jakich zmian w diecie wymaga jej wyłonienie? Stomia, nazywana również sztucznym odbytem, to wytworzone chirurgicznie połączenie światła jelita z powierzchnią ciała. Jej wyłonienie jest niekiedy konieczne w trakcie leczenia operacyjnego nowotworów jelita grubego. Najczęściej wyłonienie stomii nie wymaga wprowadzenia dużych zmian w diecie. Pewne modyfikacje są jednak konieczne, gdy pojawią się skutki uboczne jej wyłonienia - biegunka, zaparcia, nieprzyjemne zapachy. Podstawowymi zaleceniami jest spożywanie większej ilości posiłków, ale o mniejszej objętości. Ważne jest wypijanie co najmniej 2 litrów płynów dziennie, dbanie o to, aby dieta była różnorodna, składała się z produktów o wysokiej jakości i dostarczała wszystkich witamin oraz składników mineralnych. Należy ograniczyć spożycie błonnika pokarmowego, cukru i słodyczy (zwłaszcza czekolady) oraz tłuszczów. Dobrze jest również ograniczyć potrawy smażone i pieczone w tradycyjny sposób, a zamiast z nich spożywać dania gotowane, gotowane na parze, czy delikatnie duszone. Kęsy należy dokładnie przeżuwać, a samo spożywanie posiłków powinno przebiegać bez pośpiechu i w miłej atmosferze. Z diety należy wykluczyć alkohol, napoje gazowane, produkty wzdymające (fasola, bób, groch, kapusta, cebula), nadmierne ilości jaj, ostre przyprawy. Co to jest ortoreksja? Jest to zaburzenie polegające na obsesyjnym dążeniu do zdrowego odżywiania. Ortorektyk zwraca baczną uwagę na jakość spożywanych produktów, dokładnie czyta etykiety, dokonuje zakupów tylko w wybranych sklepach, stara się sam wytwarzać żywność (np. piecze chleb, robi sery), aby mieć pewność, że je tylko to, co jest według niego zdrowe. Zazwyczaj ma listę produktów dozwolonych i zakazanych – nawet myśl o tym, że mógłby zjeść coś z listy zakazanej wywołuje poczucie winy, smutek i gniew. W zaawansowanym stadium choroby ortorektyk przyjmuje tylko kilka wybranych pokarmów, uznanych przez niego za zdrowe i bezpieczne, co może prowadzić do niedoborów składników odżywczych, witamin i składników mineralnych w diecie, a w rezultacie do wyniszczenia organizmu. Do najczęstszych objawów niedożywienia jakościowego (braku poszczególnych składników w diecie) zaliczamy bóle i zawroty głowy, kłopoty z pamięcią i koncentracją, bóle brzucha, nudności, osłabienie, problemy z ciśnieniem tętniczym krwi, anemię. Szczególnie zagrożone ortoreksją są osoby chore na nowotwory i inne ciężkie i przewlekłe choroby, które w pożywieniu często szukają ratunku i leku na swoją przypadłość. Odpowiednie odżywianie jest bardzo ważnym elementem wspomagającym terapię przeciwnowotworową. Osoba chora powinna uważać na to, jakie produkty je i w jakich ilościach. Wizyta u dietetyka jest zalecana każdemu pacjentowi onkologicznemu. Dbanie o dietę nie może jednak stać się obsesją. Co to jest BMI? Body Mass Index, czyli wskaźnik masy ciała, to najprostszy sposób pozwalający określić stan odżywienia danej osoby. Oblicza się go, dzieląc masę ciała w kg przez wzrost w metrach2. Na przykład dla kobiety o wzroście 160cm i masie ciała 55kg, BMI wyniesie: BMI w granicach 18,5 do 24,9 oznacza normalną masę ciała, to jest optymalną dla danej osoby przy danym wzroście. BMI niższe niż 18,5 oznacza niedowagę (osoba jest zbyt szczupła, często zagrożona niedożywieniem). BMI w granicach 25 – 29,9 oznacza nadwagę, a powyżej 30 – otyłość. Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca (miażdżycy), nadciśnienia tętniczego, cukrzycy typu 2, kamicy żółciowej i nowotworów. Warto pamiętać, że wskaźnik masy ciała BMI nie jest wolnym od błędów i nie można traktować go jako jedyne narzędzie do oceny masy ciała czy stanu odżywienia. Czy diety monotematyczne mają wpływ na ryzyko zachorowania na raka przewodu pokarmowego? Prawidłowa dieta człowieka powinna być zbilansowana, tj. dostarczać odpowiednich ilości składników odżywczych (białka, tłuszczu, węglowodanów), minerałów (makro-, mikroelementów) i witamin. Diety monotematyczne, czyli jednoskładnikowe, z zasady dopuszczają spożycie tylko jednego wybranego składnika (np. dieta białkowa, dieta kapuściana, grejpfrutowa itd.), tym samym ograniczając podaż pozostałych i, w dłuższym okresie czasu, powodując tzw. niedożywienie jakościowe (znaczny niedobór jednej lub kilku substancji odżywczych). Niedobór poszczególnych związków w diecie prowadzi do zaburzeń metabolizmu, przez co organizm nie funkcjonuje sprawnie, obniża się także odporność. Obniżenie sprawności mechanizmów obronnych organizmu może doprowadzić do rozwoju wielu chorób, w tym nowotworów. Sama dieta monotematyczna bezpośrednio nie ma wpływu na rozwój choroby. Niekiedy, przez krótki okres, stosuje się diety jednoskładnikowe u dzieci z alergią, aby wykryć czynnik alergenny. Czy dzieci które miały jakieś alergie pokarmowe są bardziej narażone na nowotwór przewodu pokarmowego? Choroby alergiczne rozwijają się na podłożu immunologicznym, a ich przyczyną jest nadmierne pobudzenie komórek układu odpornościowego na skutek kontaktu organizmu z alergenem. Ogólnie uważa się, iż tak aktywny układ immunologiczny jest zdolny zwalczać wszystkie ciała obce, w tym tworzące się komórki nowotworowe. Niestety, prawidłowość ta nie jest regułą. Przeprowadzone dotychczas badania kliniczne wskazują, iż występowanie alergii pokarmowej może zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego, piersi, glejaków czy ostrej białaczki limfoblastycznej, zwiększa natomiast ryzyko zachorowania na raka trzustki. Występowanie astmy oskrzelowej połączone z paleniem tytoniu znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc. Nie wolno przy tym zapominać, że na rozwój raka ma wpływ wiele czynników – genetycznych, środowiskowych, związanych ze stylem życia. Czy selen chroni przed zachorowaniem na raka? Selen to pierwiastek chemiczny z grupy niemetali, występujący naturalnie w skorupie ziemskiej, skąd jest pobierany przez rośliny. Dla człowieka najłatwiej przyswajalny jest selen pozyskiwany z drożdży. Jego przyswajalność można też zwiększyć przez jednoczesne przyjmowanie witamin A, E i C. Selen jest silnym przeciwutleniaczem, chroniącym czerwone krwinki i błony komórkowe przed wolnymi rodnikami. Liczne badania wykazały, że selen chroni przed zachorowaniem na raka wątroby, prostaty, jelita grubego i płuc. Okazało się także, że wśród osób chorych poziom selenu we krwi był znacznie obniżony przez dłuższy czas. Naukowcy zauważyli także, że zbyt wysoki poziom selenu może wywoływać cukrzycę typu 2. Zapotrzebowanie na selen u osób dorosłych wynosi ok. 55 mikrogramów na dobę, u osób palących zapotrzebowanie to jest zwiększone. Suplementacja selenem jest też wskazana przy takich schorzeniach, jak choroba Leśniowskiego – Crohna, stany po usunięciu znacznego odcinka jelita cienkiego, choroby układu krwionośnego, niepłodność, zapalenie trzustki i astma. Spożycie dawki większej niż 400 mikrogramów na dobę może wywołać objawy zatrucia. Źródłami selenu w diecie są pełne ziarna zbóż (pszenicy, owsa), brązowy ryż, pestki dyni, chude mleko, drób, chude mięso i ryby. Czy amigdalina to substancja przeciwnowotworowa? Amigdalina, błędnie nazywana przez niektórych witaminą B17, znajduje się w pestkach wielu owoców - m.in. moreli, czereśni, brzoskwiń, gorzkich migdałów. Substancja ta nie wykazuje działania przeciwnowotworowego, a wręcz przeciwnie - wywiera negatywny wpływ na zdrowie. Jest źródłem rodnika cyjankowego, którego spożywania może prowadzić do zatrucia, uszkodzenia nerek, wątroby, kwasicy mleczanowej. Szczególnie niebezpieczne jest zażywanie amigdaliny w formie tabletek czy kapsułek. Jak odbudować odporność po chemioterapii? Leki cytotoksyczne stosowane w chemioterapii mają za zadanie zwalczyć szybko dzielące się komórki raka. Niestety, przy okazji niszczą też inne komórki organizmu, które ulegają szybkim podziałom – komórki mieszków włosowych, układu pokarmowego i szpiku. Stąd efekty uboczne chemii, jak wypadanie włosów, biegunki, krwawienia, wymioty, niedokrwistość. W powrocie do zdrowia po zakończeniu terapii może pomóc odpowiednia dieta, niekiedy wspomagana suplementami i preparatami witaminowymi. Najważniejsze w diecie jest dostarczenie odpowiedniej ilości energii i białka – jest ono bowiem składnikiem wielu struktur organizmu. Białko musi być pełnowartościowe, tj. ma dostarczyć wszystkich aminokwasów egzogennych, których organizm człowieka nie potrafi sam wytworzyć. Dobrym źródłem białka w diecie jest chude mięso, jaja, mleko i produkty mleczne, ryby – również te tłuste - oraz nasiona roślin strączkowych (grochu, fasoli, soi, soczewicy, bobu). Oprócz białka należy spożywać lekkostrawne produkty węglowodanowe – białe pieczywo, makarony, ryż – oraz tłuszcze, najlepiej roślinne (jak olej rzepakowy czy oliwa z oliwek). Warzywa i owoce w każdej postaci dostarczają antyoksydantów, czyli związków zwalczających wolne rodniki. Warto umieścić duże ich ilości w jadłospisie. W okresie osłabienia odporności bardzo ważne jest dbanie o higienę przygotowywania i przechowywania potraw oraz produkt spożywczych, a także unikanie infekcji przewodu pokarmowego. Wskazane jest podejmowanie umiarkowanego wysiłku fizycznego na wolnym powietrzu – takich jak spacery czy niezbyt szybka jazda na rowerze. Nie powinno się wykonywać szczepień ochronnych (np. na grypę) bez konsultacji z lekarzem. Jakie problemy z odżywianiem powoduje hormonoterapia? Hormonoterapia jest metodą leczenia stosowaną w większości przypadków raka piersi, żeńskich narządów płciowych, gruczołu krokowego, tarczycy i kości. Polega na zablokowaniu produkcji estrogenów w organizmie, przez co hamuje rozwój nowotworu. Do efektów ubocznych hormonoterapii zalicza się m.in. nudności, biegunki i zaparcia oraz zatrzymanie wody w organizmie, skutkujące „puchnięciem” czy „tyciem”. W przypadku przybierania na wadze konieczna jest kontrola lekarza lub dietetyka, aby uniknąć nadwagi i otyłości, które zmniejszają efektywność leczenia oraz przyczyniają się do wznowy po zakończeniu terapii. Jaką dietę stosować po wyleczeniu? Odpowiednie żywienie jest ważne nie tylko w czasie trwania choroby, ale także po jej wyleczeniu. Dobrze skomponowane jadłospisy pomogą wzmocnić organizm, poprawić stan odżywienia oraz zmniejszyć ryzyko wznowy choroby. Dieta po zakończeniu leczenia w zasadzie nie powinna się różnić od racjonalnej diety osób, które nigdy nie chorowały na nowotwór. Po wyleczeniu należy zadbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała, ponieważ ani nadwaga ani otyłość nie sprzyjają zdrowiu. Jadłospisy powinny być urozmaicone i składać się z różnych grup produktów spożywczych - produktów zbożowych, mleka i nabiału, warzyw owoców, ryb, chudego mięsa, roślin strączkowych, wysokiej jakości olejów. Zaleca się ograniczenie spożywania mięsa czerwonego, tłuszczów zwierzęcych, soli, słodyczy i cukru, alkoholu, potraw smażonych i grillowanych. Niedopuszczalne jest sięganie po produkty spleśniałe, nawet po usunięciu fragmentów obrośniętych pleśnią. Spożywane produkty nie powinny być peklowane, wędzone ani konserwowane.

Pytania użytkowników

Witam,tata ma raka krtani i dolnego gardła3-4 stadium.
Termin konsultacji w Centrum Onkologii dopiero 18lipca.jest bardzo słaby, chudy,
Prawie nie je bo na samą myśl go mdli.
Co mogę zrobić?
Prośby nic nie dają,a on ginie w oczach.
To czekanie jest straszne.

.Najistotniejsze w tej chwili jest odpowiednie nawodnienie i podanie elektrolitów. Lekarz rodzinny powinien podłączyć kroplówkę.

Potrzebujesz wiedzy lub porady?

zamknij
Zadaj pytanie